Bab 3 · Konflik Dunia dan Pendudukan Jepun di Negara Kita

Subtopik 3.8

Perkembangan Gerakan Nasionalisme Tempatan dan Pendudukan Jepun

Subtopik ini menerangkan bagaimana pendudukan Jepun meninggalkan kesan besar terhadap kehidupan masyarakat di negara kita serta membawa perkembangan nasionalisme tempatan di Tanah Melayu, Sarawak dan Sabah.

Warna kata kunci

Tokoh Tahun / Tarikh Tempat Peristiwa Ideologi / Gerakan Pertubuhan / Pasukan Perjanjian / Undang-undang Istilah Karya / Media

Kembali ke Bab 3 Mula baca

Ringkasan 3.8

Pendudukan Jepun membawa perkembangan nasionalisme tempatan melalui semangat antipenjajah, keyakinan bahawa kuasa Eropah boleh ditewaskan, dan peluang politik yang muncul semasa pendudukan.

Di Tanah Melayu, perjuangan kemerdekaan orang Melayu berkembang melalui KMM, penglibatan dalam Giyu Gun dan Giyu Tai, serta penubuhan KRIS sebelum perjuangan diteruskan oleh PKMM.

Di Sarawak dan Sabah, peluang memegang jawatan lebih tinggi dan penubuhan pertubuhan baharu menimbulkan keyakinan politik untuk mentadbir sendiri selepas perang.

Soalan Utama

Bagaimanakah pendudukan Jepun membawa perkembangan nasionalisme tempatan di Tanah Melayu, Sarawak dan Sabah?

Pendudukan Jepun mengubah landskap politik dan mempercepat kesedaran nasionalisme dalam kalangan penduduk tempatan.

Fokus 3.8

Semangat Antipenjajah dalam Kalangan Rakyat

Perjuangan Menuntut Kemerdekaan di Tanah Melayu

Kesedaran Politik di Sarawak dan Sabah

Bahagian Pertama

Perkembangan Semangat Antipenjajah

Pendudukan Jepun di Tanah Melayu berlaku ketika bibit-bibit kesedaran nasionalisme mula berkembang sebelum Perang Dunia Kedua.

Jepun menggunakan slogan dan konsep seperti:

“Asia untuk Asia”

“Lingkungan Sekemakmuran Asia Timur Raya”

Konsep ini menekankan:

kebebasan negara Asia

menentukan kemajuan sendiri

meningkatkan persaudaraan sejagat

Konsep ini selari dengan perjuangan sebahagian daripada golongan nasionalis di Tanah Melayu, terutama Kesatuan Melayu Muda (KMM).

KMM bekerjasama dengan Jepun dan berharap Jepun dapat memberikan kemerdekaan kepada Tanah Melayu.

Kesan kejatuhan British

Kejayaan tentera Jepun mengalahkan British menyedarkan orang tempatan bahawa orang Asia juga mampu mengalahkan orang Eropah yang dianggap kuasa besar.

Kesedaran ini telah menyemarakkan semangat antipenjajah dan menambahkan keyakinan rakyat tempatan.

Bahagian Kedua

Perjuangan Menuntut Kemerdekaan dalam Kalangan Orang Melayu

Langkah awal tentera Jepun membangkitkan nasionalisme dalam kalangan orang Melayu ialah dengan membebaskan ahli KMM yang dipenjarakan oleh British.

Pentadbiran tentera Jepun memberikan ruang kepada kegiatan politik KMM kerana memerlukan sokongan masyarakat tempatan.

Pada Jun 1942, tentera Jepun membubarkan KMM.

Hal ini berlaku kerana tindakan pemimpinnya menuntut kemerdekaan daripada Jepun.

Pemimpin KMM sedar bahawa Jepun tidak akan memberikan kemerdekaan kepada Tanah Melayu, walaupun KMM telah membantu tentera Jepun dalam peperangan dengan British.

Perjuangan mendapatkan kemerdekaan diteruskan dengan taktik dan strategi baharu.

Anggota KMM dalam organisasi ketenteraan yang ditubuhkan oleh tentera Jepun, iaitu:

Giyu Gun

Giyu Tai

Mereka menyertai gerakan bawah tanah menentang Jepun, tetapi pada masa yang sama bekerjasama dengan pentadbiran tentera Jepun.

Glosari

Giyu Gun atau Pembela Tanah Air (PETA) ialah pasukan tentera sukarela yang ditubuhkan untuk membantu Jepun mempertahankan Tanah Melayu. Ibrahim Haji Yaakob mengetuai Giyu Gun sebagai Leftenan Kolonel.

Giyu Tai ialah pasukan yang membantu pertahanan pesisiran pantai dan menjaga ketenteraman awam. Onan Haji Siraj mengetuai Giyu Tai sebagai Leftenan Kolonel.

KRIS dan Harapan Kemerdekaan

Menjelang Jun 1945, tentera Jepun yang semakin tertekan dengan serangan pihak Bersekutu berusaha memenangi hati golongan nasionalis Melayu.

Dengan sokongan tentera Jepun, tokoh-tokoh berikut menubuhkan Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung (KRIS):

Dr. Burhanuddin al-Helmi

Ibrahim Haji Yaakob

Onan Haji Siraj

bekas pemimpin KMM yang lain

Jepun merestui matlamat KRIS untuk mencapai kemerdekaan Tanah Melayu bersama-sama dengan Indonesia melalui semangat “Asia untuk Asia”.

Kesan penyerahan kalah Jepun

Jepun memaklumkan kepada KRIS bahawa rancangan untuk Tanah Melayu merdeka bersama-sama dengan Indonesia tidak dapat dilaksanakan.

Hal ini berlaku kerana tentera Jepun menyerah kalah pada 15 Ogos 1945 berikutan pengeboman bandar Hiroshima dan Nagasaki.

Walaupun perjuangan menuntut kemerdekaan tidak berjaya semasa pendudukan Jepun, perjuangan bagi mencapai matlamat KRIS diteruskan selepas pendudukan Jepun melalui penubuhan Parti Kebangsaan Melayu Malaya (PKMM).

PKMM ialah parti politik pertama yang ditubuhkan selepas zaman pendudukan Jepun.

Bahagian Ketiga

Kesedaran Politik di Sarawak dan Sabah

Pendudukan Jepun juga membawa kesedaran politik dalam kalangan masyarakat tempatan di Sarawak dan Sabah.

Kegiatan penduduk di Sarawak dikawal melalui persatuan yang ditaja oleh tentera Jepun, manakala di Sabah pula muncul pertubuhan yang menyuntik kesedaran berpolitik selepas pendudukan Jepun.

Kegiatan penduduk di Sarawak dikawal melalui persatuan yang ditaja oleh tentera Jepun.

Contohnya, persatuan Cina digabungkan menjadi Kakeo Kokokai.

Berikutan kekurangan pegawai Jepun, orang Melayu dan Iban diberikan jawatan dan kuasa yang lebih tinggi sebagai pegawai daerah yang sebelumnya hanya disandang oleh pegawai British.

Menjawat jawatan tinggi turut memberikan kesedaran dan keyakinan kepada pegawai tempatan untuk menjalankan tugas penting.

Kesedaran politik melalui pengalaman semasa pendudukan Jepun menjadikan peribumi Sarawak lebih yakin untuk berkerajaan sendiri selepas Perang Dunia Kedua.

Pegawai Daerah tempatan di Sarawak

Pemimpin tempatan yang dilantik menjadi Pegawai Daerah pada zaman pendudukan Jepun di Sarawak ialah:

Abang Haji Openg – Kuching

Empenit Adam – Simanggang

Satem – Lawas

Glosari

Kakeo Kokokai ialah Persatuan Cina Seberang Laut anjuran Jepun yang menggabungkan persatuan Cina yang merangkumi dialek, daerah dan nama keluarga di bawah satu pertubuhan. Pertubuhan ini diasaskan di Kuching serta mempunyai cawangan di bandar utama yang didiami oleh orang Cina seperti di Sibu.

Pendudukan Jepun juga menyuntik kesedaran berpolitik dalam kalangan masyarakat setempat di Sabah.

Beberapa pertubuhan ditubuhkan selepas pendudukan Jepun seperti Parti Kebangsaan Melayu Labuan (PKML).

PKML ditubuhkan oleh:

Tengku Noordin

Abu Bakar

Zakaria Gunn

Penubuhan ini berdasarkan idea Harun Aminurrashid, nasionalis Tanah Melayu.

Pantai Timur Sabah

Di bahagian pantai timur Sabah, Parti Kebangsaan Melayu Tawau ditubuhkan.

Parti ini dipengerusikan oleh Orang Kaya-Kaya Abu Bakar.

Kesimpulan

Pendudukan Jepun telah mempercepat perkembangan nasionalisme tempatan di negara kita.

Antara kesan utamanya ialah:

semangat antipenjajah semakin meningkat

rakyat menjadi lebih yakin terhadap kebolehan sendiri

perjuangan kemerdekaan diteruskan dengan lebih tersusun selepas Jepun menyerah kalah

Pengalaman melihat British ditewaskan, peluang politik semasa pendudukan Jepun dan kesedaran baharu dalam kalangan rakyat telah menguatkan keinginan untuk bebas daripada penjajahan.

Pendudukan Jepun membuktikan bahawa walaupun rakyat hidup dalam kesengsaraan, pengalaman tersebut akhirnya membangkitkan keberanian dan keyakinan untuk memperjuangkan kemerdekaan di Tanah Melayu, Sarawak dan Sabah.

Kembali: 3.7 Seterusnya: 3.9